Hoe werkt EMDR therapie?

EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Het is een therapievorm die oorspronkelijk is ontwikkeld voor de behandeling van trauma, maar inmiddels ook effectief blijkt bij angststoornissen, fobieën, rouw en andere klachten waarbij nare herinneringen een centrale rol spelen. EMDR is geen alternatieve behandeling, het is juist een van de best onderzochte psychologische interventies die er bestaat, en wordt aanbevolen in de Nederlandse richtlijnen voor de behandeling van PTSS.

Hoe is EMDR ontstaan?

EMDR is in de jaren tachtig ontwikkeld door de Amerikaanse psychologe Francine Shapiro. Ze ontdekte toevallig dat het bewegen van haar ogen tijdens het nadenken over belastende gedachten de emotionele lading ervan leek te verminderen. Dat inzicht leidde tot een gestructureerde therapiemethode die sindsdien wereldwijd uitgebreid is onderzocht en verfijnd.

Wat is het werkingsmechanisme?

De exacte werking van EMDR is nog niet volledig opgehelderd, maar de meest geaccepteerde verklaring is de werkgeheugentheorie. Wanneer je je tegelijkertijd bezighoudt met een belastende herinnering én een afleidende stimulus, zoals het volgen van de vingers van de therapeut met je ogen, wordt je werkgeheugen dubbel belast. Dit vermindert de levendigheid en emotionele intensiteit van de herinnering. Wat wetenschappelijk vaststaat: herinneringen die door EMDR zijn verwerkt, verliezen hun emotionele lading. De herinnering verdwijnt niet, maar de intensiteit en de automatische reacties die ermee gepaard gingen nemen significant af.

Hoe ziet een EMDR sessie eruit?

Voorbereiding

Voordat er met EMDR wordt gestart, brengt de therapeut in kaart welke herinneringen of klachten centraal staan. Er wordt ook aandacht besteed aan stabilisatie.

Activatie van de herinnering

Je wordt gevraagd een specifieke belastende herinnering voor de geest te halen: het beeld, de gedachte die erbij hoort, het gevoel in je lichaam en de emotionele intensiteit.

Bilaterale stimulatie

Terwijl je de herinnering actief houdt, voert de therapeut bilaterale stimulatie uit via oogbewegingen, tikjes op je knieën of handen, of afwisselende geluiden via een koptelefoon. Dit duurt telkens een korte set van twintig tot dertig seconden.

Verwerking

Na elke set vraagt de therapeut wat er opkomt. Je hoeft niets te sturen of te analyseren, je laat simpelweg toe wat er komt. Zo beweegt de herinnering zich door het verwerkingsproces, totdat de emotionele lading afneemt.

Afsluiting en verankering

Als de belastende herinnering voldoende verwerkt is, wordt een positieve overtuiging versterkt. De sessie wordt afgesloten met een oefening om het zenuwstelsel te kalmeren.

Voor wie is EMDR geschikt?

EMDR kan effectief zijn bij traumatische herinneringen en PTSS, angststoornissen en fobieën, paniekklachten, rouw na verlies of ingrijpende levensgebeurtenissen, en negatieve overtuigingen over zichzelf die hun oorsprong hebben in het verleden. EMDR is minder geschikt als de primaire klacht geen duidelijke relatie heeft met specifieke herinneringen. In dat geval zijn andere methoden zoals CGT of ACT vaak meer aangewezen.

Is EMDR bewezen effectief?

Ja. EMDR is erkend als effectieve behandelmethode door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) en de Nederlandse richtlijnen voor angst- en traumabehandeling. Meta-analyses laten consistent zien dat EMDR effectief is bij de vermindering van PTSS-symptomen, en in veel gevallen sneller werkt dan traditionele gesprekstherapie.

Wat kun je verwachten?

EMDR kan confronterend zijn. Je haalt bewust moeilijke herinneringen naar boven, en dat voelt in eerste instantie niet prettig. Het is normaal om na een sessie vermoeid te zijn of dat er de dagen erna nog gedachten of gevoelens opkomen. Dit is onderdeel van het verwerkingsproces. Tegelijkertijd rapporteren veel mensen al na een of enkele sessies een merkbare verlichting.